De kracht van de orthodoxie
Naar Homepage

Naar Archief

Naar Weblog
Ik ben opgegroeid in een liberaal en ook wel vrijzinnig gezin. Als ik kijk naar mijn eigen geloof en mijn spiritualiteit dan zijn er een aantal vrijzinnige elementen die ik van grote waarde vind. Bijvoorbeeld dat mijn geloof slechts één stem is temidden van al die andere stemmen van Boeddhisme, Islam, Jodendom en Atheïsme. De vrijzinnigheid heeft mij ook eigenwijsheid en tegendraadsheid gegeven en een grote vrijheid van denken. Zozeer zelfs dat ik ook naar de andere kant kan kijken en de kracht en de schoonheid van de orthodoxie inzie.

Ik wil een voorbeeld geven van die kracht.

In mijn jeugd ging ik nooit op Hemelvaart naar de kerk. Maar als predikant in een gemeente met ook wat orthodoxere gemeenteleden moet ik af en toe voorgaan op Hemelvaartsdag en dus moet ik me er in verdiepen. Hemelvaart gaat er over dat Christus is opgenomen in de hemel en naast God op de troon is gezet. En dan ga ik denken: wat is het eigenlijk mooi dat een mens naast God op de troon zit. Wij hebben niet een God die het Al is of die de natuur is, maar een God die zich helemaal concentreert op een mens. Op een hele bijzondere mens, weliswaar, op Jezus, maar toch: wat wordt er eigenlijk hoog gedacht over ons mensen, dat één van ons met God regeert en wij toch min of meer met hem. Dat zegt iets over God en het zegt iets over hoe ik in deze wereld sta.

Dat is wat orthodoxie doet: het reikt je wat aan, waar je zelf je gedachten niet op gericht had. Het nodigt je uit je gedachten te concentreren rond onderwerpen uit de traditie, En dan ontdek je dat het niet voor niets is dat dit centraal staat in de traditie. Want dit zijn de elementen die je wijsheid geven en je leven schenken.

Orthodoxie bepaalt je bij elementen uit de traditie, maar het is vooral ook een wil tot gemeenschap. Je wilt een gemeenschap vormen en je zegt tegen elkaar: deze dingen verbinden ons. Dat leidt tot echte verbondenheid en je creeert een leefwereld waarin de kernwoorden en de kernwaarden van het geloof tot bloei kunnen komen.

Grondslag van de orthodoxie is de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel. Dat is geen wetboek, maar het is een hymne. Het is een poging om in soms zeer poëtische taal het grote van God en van Christus en van zijn Geest onder woorden te brengen.
Hoor eens hoe de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel luidt:

God uit God
licht uit licht
waarachtig God uit waarachtig God,
(geboren, niet gemaakt
één van wezen met de Vader...)
Die om ons mensen en om ons heil is afgedaald uit de hemel
en vlees geworden is van de (heilige) geest
uit de maagd Maria
en mens is geworden.

Dat is een toch een prachtige tekst, dat is een hymne een mystieke tekst vol paradoxen, vlees geworden door de geest, waarin geprobeerd wordt aan te duiden wie die wonderlijke man Christus is, maar vooral ook wie God is. Orthodoxie is een concentratie op dit lied en een gemeenschap rondom dit lied.

In onze tijd moet de gemeenschap van de kerk vernieuwd worden, De beeldcultuur, het accent op ervaring en lichamelijkheid, vragen om een ander soort kerk. Maar ik denk dat je alleen vruchtbaar daar mee bezig kunt zijn als je je concentreert op de kern van het christelijke geloof. Mijn bedenkingen bij de orthodoxie is, dat ze soms te disciplinerend werkt, waardoor creativiteit en vernieuwing verloren gaat. Mijn bedenkingen bij de vrijzinnigheid is dat ze niet buiten de denkkaders van de Verlichting kan treden.

Inleiding op een Dejeuner Pensant van de Nieuwe Vrijzinnige omroep. Zie ook: internet televisie uitzending van de NVO