Waarom won Wilders in 2009?
Naar Homepage

Naar Archief

Meer over
Wilders


Naar Weblog

De PVV heeft bij de Europese verkiezingen van 2014 minder stemmen gekregen dan in 2009. De exitpolls verschillen een beetje over de hoeveelheid stemmen die de PVV verloren heeft, maar het is zeer waarschijnlijk dat zondag a.s. blijkt dat Wilders vele duizenden stemmen minder heeft.

Het ligt voor de hand om te vragen waarom Wilders zoveel verloren heeft. Maar misschien is die andere vraag veel interessanter: waarom won Geert Wilders zoveel stemmen in 2009?

Voor een PVV-sympathisant lag het voor de hand om niet te gaan stemmen voor de Europese verkiezingen. Een parlementslid van de PVV speelt een geringe rol in het Europese parlement. Het is bovendien lastig om te gaan stemmen voor een parlement waar je eigenlijk tegen bent. Alleen in het geval van een dreigende ineenstorting van het Europese project had het veel zin gehad om naar de stembus te gaan en op de PVV te stemmen. De PVV had dan als reddend alternatief kunnen optreden voor een panische Europese elite. Maar we zitten niet in zo’n situatie.

De vraag moet daarom niet luiden: waarom verloor de PVV in 2014, maar: waarom won de PVV in 2009?

Geert WildersVoor de sympathisanten van Geert Wilders draaiden de verkiezingen van 2009 helemaal niet om Europa. Een stem op de PVV was in 2009 niet een stem voor Europa, maar het was een stem op Geert Wilders.

In 2004 trad Geert Wilders uit de VVD. In november 2006 deed de PVV voor het eerst mee aan de Tweede Kamerverkiezingen. In de aanloop naar deze verkiezingen werd er nauwelijks rekening gehouden met een succes voor hem. Hij kreeg niet veel aandacht en de opiniepeilingen gaven de PVV een dag voor de verkiezingen 4 of 5 zetels. Het werden er uiteindelijk 9. Veel potentiële PVV-kiezers zullen bij deze verkiezingen nog een stem op Rita Verdonk hebben uitgebracht, die toen – na een verloren leiderschapsstrijd - op de tweede plaats van de VVD-lijst stond en een voorkeurstemmencampagne voerde.

Achteraf gezien waren de Europese verkiezingen van 2009 voor Geert Wilders ‘a perfect storm’. Het waren de eerste verkiezingen waarbij de PVV ook voor de verkiezingen volop aandacht kreeg. Veel VVD-kiezers uit 2006 waren ontevreden over de koers van de VVD, na het opstappen van Rita Verdonk in oktober 2007. In juni 2009 kraakte het kabinet Balkenende al uit alle macht, Fortis was een half jaar daarvoor omgevallen en de gevolgen van de bankencrisis werden duidelijker.

Bij de Europese verkiezingen van 2009 waren de sympathisanten van de PVV extra gemotiveerd om naar de stembus te gaan. Voor het eerst konden ze massaal kenbaar maken dat de PVV hun partij was. De PVV scoorde 17% van de stemmen, in percentage evenveel als de LPF in 2002, een week na de moord op Fortuyn. Op de vleugels van dit Europese succes won de PVV de parlementsverkiezingen van 2010 en werden ze gedoogpartner van het eerste kabinet Rutte. De PVV haalde in 2010 wel veel meer stemmen dan bij de Europese verkiezingen van 2009. Maar het percentage van 2009 werd niet gehaald. De PVV bleef steken op 15,4%.

Achteraf kan je zeggen: in 2009 was de opkomst van PVV-sympathisanten boven gemiddeld hoog. De PVV-kiezers lieten zich daarbij niet leiden door vragen over Europa, maar ze konden voor het eerst hun stem massaal aan de PVV geven.

Coen Wessel

Tweede Kamerverkiezing en peilingen 2006:  

Partij Verkiez. 2003 TNS NIPO 20/11 Interview-NSS 21/11 Peil.nl 21/11 Verkiez. 2006
% zetels % zetels % zetels % zetels % zetels
CDA 28,6 44 -- 41 26,5 41 26,8 42 26,5 41
PvdA 27,2 42 -- 31 24,1 37 24,2 38 21,2 33
VVD 17,9 28(26) -- 21 14,8 23 14,0 22 14,7 22
SP 6,3 9 (8) -- 32 15,0 23 15,0 23 16,6 25
Fortuyn 5,6 8 (5) -- 0 1,2 1 0,5 0 0,2 0
GL 5,1 8 -- 5 4,4 7 5,3 8 4,6 7
D66 4,0 6 -- 1 2,2 3 1,9 2 2,0 3
CU 2,1 3 -- 8 4,0 6 4,3 6 4,0 6
SGP 1,5 2 -- 3 1,7 2 1,5 2 1,6 2
PvdD 0,4 0 -- 2 1,6 2 1,1 1 1,8 2
PVV / / (1) -- 6 3,1 4 3,3 5 5,9 9
PVN / / (1) -- 0 -- 0 -- 0 0,1 0
EénNL / / (2) -- 0 0,8 1 1,2 1 0,6 0
Overige 0,8 0 (2) -- 0 0,6 0 0,9 0 0,2 0
Totaal 100 150 100 150 100 150 100 150 100 150

Europese Verkiezingen 2009:   

Lijst[4] Partij Stemmen Zetels Percentage
2009 2004 2009 2004 2009 2004
1[5] Christen-Democratisch Appèl 913.233 1.164.431 5 (7) 20,05 (24,43)
14 Partij voor de Vrijheid 772.746 - 4 - 16,97 -
2[6] Partij van de Arbeid 548.691 1.124.549 3 (7) 12,05 (23,60)
3[7] VVD 518.643 629.198 3 (4) 11,39 (13,20)
7[7] Democraten 66 515.422 202.502 3 (1) 11,32 (4,25)
4[6] GroenLinks 404.020 352.201 3 (2) 8,87 (7,39)
5 Socialistische Partij 323.269 332.326 2 (2) 7,10 (6,97)
6[5] ChristenUnie/SGP 310.540 279.880 2 (2) 6,82 (5,87)
11 Partij voor de Dieren 157.735 153.432 0 (0) 3,46 (3,22)
12 Europese Klokkenluiders Partij 21.448 - 0 - 0,47 -
8 Newropeans 19.840 - 0 - 0,44 -
17 Libertas Nederland 14.612 - 0 - 0,32 -
15 Liberaal Democratische Partij 10.757 - 0 - 0,24 -
13 De Groenen 8.517 - 0 - 0,19 -
10 Solidara 7.533 - 0 - 0,17 -
9 Europa Voordelig! & Duurzaam 4.431 - 0 - 0,10 -
16 Partij voor Europese Politiek 2.427 - 0 - 0,05 -
Overige partijen (2004): (527.158) (2) (11,06)
Totaal: 25 (27) 100,0 (100,0)
Opkomst: 4.573.743 4.777.121
Opkomstpercentage: 36,75 39.26

Tweede Kamerverkiezingen 2010:      

Partij 2006 2010 verschil
stemmen perc. zetels stemmen perc. zetels perc. zetels
Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) 1.443.312 14,7 22 1.929.575 20,5 31 +5,8 +9
Partij van de Arbeid (PvdA) 2.085.077 21,2 33 1.848.805 19,6 30 -1,6 -3
Partij voor de Vrijheid (PVV) 579.490 5,9 9 1.454.493 15,4 24 +9,5 +15
Christen-Democratisch Appèl (CDA) 2.608.573 26,5 41 1.281.886 13,6 21 -12,9 -20
Socialistische Partij (SP) 1.630.803 16,6 25 924.696 9,8 15 -6,8 -10
Democraten 66 (D66) 193.232 2,0 3 654.167 6,9 10 +4,9 +7
GroenLinks (GL) 453.054 4,6 7 628.096 6,7 10 +2,1 +3
ChristenUnie (CU) 390.969 4,0 6 305.094 3,2 5 -0,8 -1
Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) 153.266 1,6 2 163.581 1,7 2 +0,1 0
Partij voor de Dieren (PvdD) 179.988 1,8 2 122.317 1,3 2 -0,5 0
Trots op Nederland (TON) - - - 52.937 0,6 0 +0,6 0
Partij voor Mens en Spirit (MenS) - - - 26.196 0,3 0 +0,3 0
Piratenpartij - - - 10.471 0,1 0 +0,1 0
Blanco lijst (Lijst 17/L. Feijen) - - - 7.456 0,1 0 +0,1 0
Partij één - - - 2.042 0,0 0 0,0 0
Nieuw Nederland - - - 2.010 0,0 0 0,0 0
Heel Nederland - - - 1.255 0,0 0 0,0 0
Blanco lijst (EPN/Y. Laclé) - - - 924 0,0 0 0,0 0
overig 2006 120.919 1,2 0 - - - - -
Totaal 9.838.683 100,0 150 9.416.001 100,0 150 0,0 0


Verkiezingsuitslag Tweede Kamerverkiezingen 2012

Partij 2010 2012 verschil
stemmen perc. zetels stemmen perc. zetels perc. zetels
Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) 1.929.575 20,49 31 2.504.948 26,58 41 +6,09 +10
Partij van de Arbeid (PvdA) 1.848.805 19,63 30 2.340.750 24,84 38 +5,21 +8
Partij voor de Vrijheid (PVV) 1.454.493 15,45 24 950.263 10,08 15 -5,37 -9
Socialistische Partij (SP) 924.696 9,82 15 909.853 9,65 15 -0,17 0
Christen-Democratisch Appèl (CDA) 1.281.886 13,61 21 801.620 8,51 13 -5,10 -8
Democraten 66 (D66) 654.167 6,95 10 757.091 8,03 12 +1,08 +2
ChristenUnie (CU) 305.094 3,24 5 294.586 3,13 5 -0,11 0
GroenLinks (GL) 628.096 6,67 10 219.896 2,33 4 -4,34 -6
Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) 163.581 1,74 2 196.780 2,09 3 +0,35 +1
Partij voor de Dieren (PvdD) 122.317 1,30 2 182.162 1,93 2 +0,63 0
50Plus - - - 177.631 1,88 2 +1,88 +2
Piratenpartij 10.471 0,11 0 30.600 0,32 0 +0,21 0
Partij voor Mens en Spirit (MenS) 26.196 0,28 0 18.310 0,19 0 -0,09 0
Srland (SOPN) - - - 12.982 0,14 0 +0,14 0
Partij van de Toekomst (PvdT) - - - 8.194 0,09 0 +0,09 0
Democratisch Politiek Keerpunt (DPK) - - - 7.363 0,08 0 +0,08 0
Libertarische Partij (LP) - - - 4.163 0,04 0 +0,04 0
Nederland Lokaal - - - 2.842 0,03 0 +0,03 0
Liberaal Democratische Partij (LibDem) - - - 2.126 0,02 0 +0,02 0
Anti Europa Partij - - - 2.013 0,02 0 +0,02 0
Politieke Partij NXD - - - 62 0,00 0 +0,00 0
overig 2010 66.624 0,71 0 - - - - -
Totaal 9.416.001 100,0 150 9.424.235 100,0 150 0,0 0

Europese Parlementsverkiezingen 2014

Lijst[5]

Partij

Stemmen

Percentage

Zetels

2014

2009

2014

2009

2014

2009

5

Democraten 66 (D66) - ALDE

 

 

 

735.825

515.422

15,48

11,32

4

3

1[6]

CDA - Europese Volkspartij

 

 

 

721.766

913.233

15,18

20,05

5

5

2

PVV (Partij voor de Vrijheid)

 

 

 

633.114

772.746

13,32

16,97

4

(4+1)[2]

4

VVD

 

 

 

571.176

518.643

12,02

11,39

3

3

7

SP (Socialistische Partij)

 

 

 

458.079

323.269

9,64

7,10

2

2

3[7]

P.v.d.A./Europese Sociaaldemocraten

 

 

 

446.763

548.691

9,40

12,05

3

3

8[6]

ChristenUnie-SGP

 

 

 

364.843

310.540

7,67

6,82

2

2

6[7]

GROENLINKS

 

 

 

331.594

404.020

6,98

8,87

2

3

18

Partij voor de Dieren

 

 

 

200.254

157.735

4,21

3,46

1

0

12

50PLUS

 

175.343

-

3,69

-

0

-

11

Piratenpartij

 

 

40.216

-

0,85

-

0

-

9

Artikel50

 

 

24.069

-

0,51

-

0

-

14

Anti EU(ro) Partij

 

 

12.290

-

0,26

-

0

-

13

De Groenen

 

 

10.883

8.517

0,23

0,19

0

0

16

JEZUS LEEFT

 

 

9.507

-

0,20

-

0

-

17

ikkiesvooreerlijk.eu

 

 

6.796

-

0,14

-

0

-

15

Liberaal Democratische Partij

 

6.349

10.757

0,13

0,24

0

0

19

Aandacht en Eenvoud

 

3.174

-

0,07

-

0

-

10

IQ, de Rechten-Plichten-Partij

 

1.705

-

0,04

-

0

-

Overige partijen (2009):

70.291

1,54

0

Totaal:

100,00

100,00

26

25

Geldige stemmen:

4.753.746

4.553.864

Blanco/ongeldig:

    28.505

    19.879

Uitgebrachte stemmen:

4.782.251

4.573.743

Opkomstpercentage:

37,32%

36,75%