Rachab, prostituee en moeder in Israël
Naar Homepage

Naar Preekarchief

Naar Weblog
Er zijn in Nederland stemmen die prostitutie en prostitiebezoek als een privé-aangelegenheid willen zien. Het is de mening van Rob Oudkerk, de oud-wethouder van Amsterdam: ik doe wat ik doe en daar heeft verder niemand iets mee te maken. Mede vanuit deze gedachten is de prostitutie in Nederland gelegaliseerd, een beroep als elk ander.
In Zweden denken ze er heel anders over. Prostitutie moet je juist niet legaliseren, zeggen ze daar. Als je het vrij geeft, moedig je het aan. Dan denken prostitutiebezoekers dat wat ze doen normaal is. Terwijl er toch zoveel prostituees zijn die uiteindelijk walgen van wat ze doen, het voelen als een verkrachting, ook al hebben ze er mee ingestemd. Of omdat het de moraal van een gemeenschap ondermijnt. Je moet normen stellen als overheid, vinden ze daar.

De bijbel is in ieder geval helder en hard in de veroordeling van prostitutie en prostitutiebezoek. En toch weet men: het is er. En wanneer de verspieders onderdak zoeken bij een prostituee dan wordt dit gemeld als een feit dat bij het leven hoort. Er zijn nu eenmaal prostituees.
Rachab heet ze en de verspieders slapen in haar huis. Misschien dreef ze ook wel een soort herberg. Reizen en prostitutiebezoek gaat nu eenmaal vaak samen. En dan gebeurt het dat als de koning van Jericho Rachab vraagt om haar gasten uit te leveren, dat zij een verrijkende beslissing neemt. Ze besluit om de mannen niet uit te leveren.

Over het huis van Rachab wordt verteld dat het op de muur ligt, op de wallen van de stad. Het is een huis op de grens, het hoort niet thuis in de stad. Prostitutie hoort niet in het hart van de samenleving. Rachab kan in haar huis uitkijken over de vlakte die vanaf Jericho loopt naar de Jordaan. Haar blik is niet beperkt tot het huis van de buren en de muren van haar geboorteplaats. Zij snuift op wat er in de lucht hangt in het wijde land voor zich en kan de realiteit daarvan tot haar door laten dringen. Juist omdat ze niet zo hoort tot de mensen in de stad is haar blik helderder. Zoals het in onze dagen buitenstaanders zijn als professor James Kennedy, Sylvain Ephimenco en Ayaan Hirsi Ali die helderder dan ingezetenen in de gaten hebben wat er in ons land gebeurt. Die eerder zien wat voor nieuwe ontwikkelingen er op ons af komen. Omdat hun blik wijder is en ze minder verknoopt zijn met de macht en de tradities van ons land. Juist omdat Rachab woont aan de rand, op de sJames Kennedytadsmuur, kan zij zien dat stadsmuren ook zomaar om kunnen vallen. Dat er een geheel nieuwe tijd staat aan te komen. Zij heeft de tekenen gezien: hoe God een pad maakte door de Schelfzee en de Amorieten versloeg. Met dat in haar achterhoofd geeft ze de beslissende militaire informatie: wij zijn als de dood voor jullie.
Misschien.is het  wel opportunisme dat haar drijft tot het verbergen van de verspieders en niet eens menslievendheid. Probeert ze haar eigen positie veilig te stellen in de nieuwe orde, door over te lopen. Kan je haar gedrag associëren met haar beroep, zij is niet trouw, maar gaat met iedereen, zoals het haar uitkomt. Ook dat is informatie voor de verspieders: de meest wendbaren wenden hun windvanen al, als apparatsjiks in Oost-Europa die nu plotseling altijd al voor de democratie zijn geweest. (Niet als angsthazen keren de verspieders terug (Numeri 13), maar met het zekere vertrouwen:  wij zullen zeker winnen.)

Mattheus begint zijn evangelie met een geslachtsregister, om te laten zien dat Jezus staat in een traditie. Jezus hoort bij die lange reeks baringen en verwekkingen die Gods geschiedenis met zijn volk Israel hebben voortgedreven. In die lange lijst van voorouders is de naam van Rachab heel verrassend. Want nergens in het Oude Testament wordt vermeld dat zij trouwde met iemand van het volk Israel en kinderen kreeg. In geen van de geslachtsregisters van het Oude Testament komt zij voor. (Mattheus voert haar zelfs op als de moeder van Boaz, u weet wel, de man van Ruth en daarmee als overovergrootmoeder van David.) Voor Mattheus is zij meer dan een prostituee die handig met de wind meewaaide. Voor hem is zij ook een moeder in Israel geworden. Een voormoeder van Jezus zelf. Hoe kan het dat deze prostituee ook een moeder van Israel genoemd wordt?

Rachab geeft beschutting aan de mannen. Haar huis is veilig, zoals de armen van een vrouw veilig kunnen zijn. De mannen kunnen even slapen in de veiligheid en de beslotenheid van haar woning. Haar woning is even een stuk beloofd land, even een vaste burcht. De mannen zijn daar veilig als een kind in de buik van zijn moeder. Maar vlak voordat de mannen inslapen worden ze door haar uit hun veilige plek gehaald. Want ze kunnen niet blijven in hun paradijsje, ze moeten de wereld in, ze moeten aan het werk. Zoals een kind aan een navelstrerode koord Rachabng de wereld in valt, zo zakken de mannen aan een rood koord langs de stadsmuur naar beneden. En het is dit rode koord, deze navelstreng, die Rachab en de mannen voortaan onherroepelijk verbindt met elkaar. Het is het teken dat zij en haar huis bij Israel horen. Met haar actie riskeert zij haar leven voor hen, zoals een moeder haar leven voor haar kind riskeert. En de mannen stellen zich borg met hun eigen leven. Met hun bloed zijn zij met elkaar verbonden. Rachab kan bij Mattheus een moeder worden, omdat zij zelf handelt als een moeder en met een onbreekbaar koord verbonden is geraakt met de toekomst van Israël.

Mattheus verwijst naar deze vrouw die in dienst trad van God als hij het verhaal vertelt van Jozef en Maria. Als Jozef merkt dat Maria zwanger is, wil hij stilletjes van haar scheiden. Maar in een droom ziet hij een engel die zegt: Jozef, neem Maria tot je vrouw, want wat in haar verwekt is, is uit de Heilige Geest.
Jozef zal Rachab voor ogen moeten houden, als hij besluit om te vertrouwen op de engel van zijn dromen. Hij zal moeten aanvaarden dat Maria’s zwangerschap van God is. Dat God een bedoeling heeft met deze zwangerschap. Wat van buiten lijkt op een zwangerschap van een ander, is bij God een beslissend onderdeel van zijn liefde en genegenheid voor zijn mensen. Overwegingen van eer en moraal moeten opzij gaan voor het veel grotere van Gods (verkiezende) handelen.

Rachab wordt nog eenmaal genoemd in het NT. In de Hebreeënbrief wordt zij genoemd als geloofsgetuige, als één van de mensen die handelden met Gods toekomst voor ogen. Daar wordt haar vak onverbloemd genoemd, maar tegelijk wordt verteld hoe zij de mannen verborg. Zij is daar prostituee en moeder van Israel. En het mooie is dat die  kanten van haar niet tegen elkaar worden uitgespeeld. Als de wijdziende bewoonster van de stadswallen is zij getuige van Gods toekomst, als de opportuniste van professie is zij moeder voor de verspieders, treedt zij in dienst van God.  Amen.

Jozua 2 en Mattheus 1 Heerenveen 5 december 2004