De afgelopen jaren heeft het CDA nauwelijks over Wilders en de thema’s waar Wilders van leeft gesproken. De PvdA worstelde ermee, de VVD viel bijna uiteen in een Verdonk- en een Rutte-kamp, maar Balkenende gaf geen krimp. Jarenlang kon het CDA daardoor een interne eenheid uitstralen, die electoraal voordeel opleverde.

Maar nu is het CDA plotseling gedwongen om positie te kiezen tegenover Geert Wilders en wreekt het gebrek aan discussie en positiebepaling zich.

De oude Protestantse garde van het CDA kan in Wilders alleen maar iemand zien die haatdragend is tegenover moslims. Zij zijn gevormd in de progressieve en multiculturele jaren tachtig en negentig. Voor hen loopt er een rechte lijn tussen de jodenhaat in de Tweede Wereldoorlog en de haat van Wilders tegen moslims. Europese en internationale samenwerking is voor hen een antwoord op de gruwelen van het nationalisme.

Maar de politiek-culturele thema’s die op dit moment spelen zijn anders. Voor een groot deel gaan ze over identiteit. Wat bindt ons samen? Is er een Nederlandse identiteit of is er alleen maar een grenzenloos internationalisme. Hoe ver moeten immigranten zich aanpassen en waaraan? Wat gaan we in Europa centraal regelen en wat niet? Hoe kijken we aan tegen mensen die zich niet aan de wet houden, hoe hard moeten die gestraft worden? Hoe zorgen we ervoor dat niet alleen een progressief, randstedelijk mensbeeld door overheid en culturele instellingen verspreid wordt? Dat zijn allemaal thema’s waar Wilders wel over nagedacht heeft en waar hij ideeën voor heeft. Voor een deel verwerpelijke ideeën, maar hij stelt de thema’s van dit moment wel helder aan de orde. Ook over de Islam weet het CDA niet veel meer te zeggen dan dat er vrijheid van godsdienst moet zijn. Waarom zou je inhoudelijk niet wat meer over de Islam kunnen zeggen. Bijvoorbeeld dat er, naast prachtige dingen, ook onderdrukkende elementen in de Islam zitten, waar we ook in Nederland last van hebben?

Als het CDA gaat regeren met Wilders loopt het de kans door Wilders op sleeptouw genomen te worden, omdat het CDA onvoldoende een eigen koers op thema’s als Islam, justitie en  (nationale) identiteit heeft ontwikkeld. Als het CDA vanwege Wilders een rechts kabinet onmogelijk maakt, zet het CDA zich vast op een anti-Wilders positie die discussie en bewegingsvrijheid belemmert.

Doordat het CDA zijn huiswerk niet heeft gemaakt moet het nu gaan kiezen tussen twee kwaden. Wat het vooral moet doen is als de donder gaan nadenken en discussiëren over de thema’s waarop Wilders groot geworden is. Alleen door een heldere eigen koers te ontwikkelen kan de eenheid in de partij hersteld worden en kunnen kiezers terug gewonnen worden.